Chim Én Bay

9/10 – Một tác phẩm lớn, giàu cảm xúc và ý nghĩa, dù chưa hoàn toàn trọn vẹn ở một vài chi tiết nhỏ. Nguyễn Trí Huân đã để lại dấu ấn đậm nét trong văn học Việt Nam về chiến tranh. *** Viết về chiến tranh bằng cái nhìn thế sự, nhà văn đã khai thác những mất mát, đau thương, những vết thương trong tâm khảm con người… Với kỹ thuật dòng ký ức, Nguyễn Trí Huân đã nhìn sâu vào bi kịch của nhân vật, từ đó đặt ra những vấn đề bức thiết và có ý nghĩa về việc giải quyết hậu quả của chiến tranh sau chiến tranh. Chim én bay gọn hơn về bố cục, nhân vật cũng ít hơn nhưng chứa đựng một nội dung lớn hơn, độc đáo hơn so với Năm 1975 họ đã sống như thế mặc dù có nhiều chỉ dấu cho thấy nhà văn Nguyễn Trí Huân tiếp tục cái điều mà cuốn trước đang ngập ngừng do dự. Chim én bay còn mang tính đặc trưng của vừa chiến tranh nhân dân vừa rất Việt Nam: Do cuộc chiến kéo quá dài, các thế hệ cha anh đã lần lượt hi sinh, những người chỉ huy đành chọn các chiến sĩ còn vị thành niên để tổ chức thành đội du kích diệt ác ôn mang tên Chim Én. Câu chuyện tiểu thuyết bắt đầu bằng ý định của Quy quay trở lại nhà tên ác ôn mà mình đã tiêu diệt để xem bây giờ vợ con hắn ta sống thế nào. Một quyết định bất ngờ, không có nguyên cớ trực tiếp và quá trình thực hiện diễn ra nhọc nhằn, đầy cân nhắc và nhiều lúc nguy hiểm. Đó cũng là quá trình thức dậy những năm tháng khốc liệt, hai bên tìm để tiêu diệt nhau; đó cũng là quá trình vết thương cũ của Quy tấy phát - cả nghĩa đen lẫn nhức nhối kí ức. Dõi theo kí ức Quy, nhiều lúc tôi có cảm giác nó mang toàn bộ khốc liệt của cuộc chiến, một kiểu cổ mạch hàn phong cộng nhất nhân. Mở đầu là cái chết của anh Dương và chị Hảo của Quy ngay trước mắt chị. Cha chị, lão du kích từng cưu mang giám Tuân khi hắn còn chưa phản bội do quá đau đớn phẫn uất mà không thể trừng trị sau đó bị ốm rồi chết, như thể khối phẫn uất ấy phát tác mà đưa cụ đi. Anh Cường, chỉ huy đội Chim Én bổ sung chị vào đội, vừa để chiến đấu vừa để cưu mang con em đồng đội. Đó hầu như là tất yếu. Liệu một đứa trẻ mới mười một tuổi đầu, mang một chấn thương tinh thần dữ dằn đến thế có thể có con đường nào khác hơn, để lớn lên thành người bình thường được? Chưa hết, khi chớm tuổi thiếu nữ, Quy bị sa vào tay giặc. Chính giám Tuân hạ lệnh cho hai tên ác ôn chiếm đoạt chị. Ngoài nỗi đau tinh thần ghê gớm nhất của đời một cô gái, còn là chứng đau thắt từng cơn ở bụng dưới - cái mà rồi ra sẽ ung thư hóa và là nguyên cớ trực tiếp dẫn đến cái chết của chị khi mới ngoài ba mươi tuổi - cái chết đến ngay trước dịp hẹn hò hạnh phúc cuộc đời. Trong Chim én bay, tổn thương của con người cứ chồng chất điệp trùng như thế. Từ một đứa trẻ bị chấn thương tinh thần, Quy đã có một “gia đình” gắn kết giữa các số phận éo le khác nhau, do Cường là anh cả. Quy dạn dĩ dần qua chiến đấu và trở thành một chiến sĩ dũng cảm có thể chiến đấu độc lập ngay khi mới bước qua tuổi dậy thì. Trong một lần cùng Dũng còm đi diệt một kẻ phản bội, đi như là “để học hỏi” là chính, nhưng Dũng bị chết vì mảnh bom vu vơ, Quy đã một mình khử tên địch, rồi trong đêm không chạy về cứ mà quay trở lại, một mình cõng thi thể Dũng qua mấy cây số giữa hiểm nguy. Quá trình diệt tên giám Tuân cũng là quá trình tính cách Quy bộc lộ. Lần thứ nhất, Quy gặp được hắn ngay trước cổng nhà hắn; súng đã lên đạn, nhưng chị đã không bắn vì hắn đang bế thằng con út, nếu bắn thì có thể đứa trẻ cũng chết. Sau lần bắn thứ hai hắn chỉ bị thương, được chữa trị và chuẩn bị nhậm chức phó quận trưởng cảnh sát. Kẻ thù nhơn nhơn sống khiến những chất chồng uất ức bùng nổ và Quy đã chọn cách là mạng đổi mạng để tiêu diệt giám Tuân, bắn chết hắn ngay tại trụ sở xã trưởng. Điều rất đáng trân trọng ở Chim én bay l