Cỏ Ven Đường

Tóm tắt & Review (Đánh Giá) tiểu thuyết Cỏ Ven Đường của tác giả Natsume Soseki & Lam Anh (dịch). Trong các tác phẩm của ông, Cỏ ven đường (viết và đăng nhiều kỳ trên mặt báo Asahi từ tháng 6 đến tháng 9/1915) được xem là một kiểu tự truyện của Natsume Sōseki, có lẽ vì Kenzō, nhân vật chính trong truyện, có rất nhiều chi tiết gần gũi với ông. Là một người làm nghề dạy học nhưng Kenzō chỉ muốn dành hết thời gian cá nhân cho việc đọc và viết trong không gian tĩnh lặng của thư phòng. Kenzō tự biết mình là kẻ vô dụng trong những công việc của cuộc sống đời thường, vì điều đó được thể hiện quá rõ trong cái nhìn của mọi người xung quanh hướng vào anh. Đọc Sách Điện Tử Kenzō cũng biết là mình có đời sống vật chất nghèo nàn, khi chiếc ví của anh thường xuyên trống rỗng. Nhưng anh vẫn tiếp tục đi trên con đường mình đã chọn. Thái độ sống như vậy đã làm cho Kenzō trở thành một hiện thân của người trí thức, với bản chất cố hữu định hình nên thân phận của họ, cùng tất cả những hệ lụy kèm theo. Không hấp dẫn như một bữa ăn ngon trước mắt, cũng không đầy mãnh lực như của cải bạc tiền, sự tồn tại của người trí thức thầm lặng và vô hình như một loại dưỡng khí cho đời sống. Nhưng, phải chăng như cái lọ rỗng thì mới cắm được hoa, cuộc đời vẫn không thể thiếu một lớp người thầm lặng và mong manh như vậy? “Văn phong tiểu thuyết của ông thể hiện rõ phong thái trầm tư của người trí thức. Trầm tư trước bàn viết. Trầm tư trên đường đi. Trầm tư khi chứng kiến những biểu hiện kỳ quặc của con người. Trầm tư với những tham vọng và cảm giác bất lực của cá thể nhỏ nhoi trong dòng đời cuộn chảy. Lối viết đặc thù ấy cứ như thể hiện rằng tác giả chẳng buồn tạo ra kịch tính trong tác phẩm, chẳng cần dụng công cho cốt truyện, chẳng để tâm xem câu chuyện mình kể có hấp dẫn hay không. Nhưng rồi không biết tự lúc nào, phong thái trầm tư của nhân vật cuốn người đọc vào thế giới bên trong tác phẩm. Đi theo bước chân của nhân vật, nhìn theo cái nhìn của nhân vật, người đọc cũng trở thành một lữ khách trầm tư, để rồi thỉnh thoảng chợt thấy những sự vật sự việc lâu nay vẫn tồn tại quanh mình hiển lộ trong một vầng sáng mới. Thế giới ấy không giống như một tòa nhà đồ sộ đã được xây hoàn chỉnh để người đọc chiêm ngưỡng và đánh giá, một khách thể sừng sững trước mắt người đọc, mà như một lối cỏ tình cờ mở ra trước mắt để người đọc đi vào, dẫn người đọc bước đi và quan sát thế giới quanh mình một cách tự nhiên như người ta đang sống.” – Dịch giả Lam Anh *** Tóm tắt nội dung Cỏ Ven Đường (Michikusa, 1915) là một trong những tác phẩm cuối cùng của Natsume Sōseki, mang đậm màu sắc tự truyện. Nhân vật chính, Kenzō, là một người trí thức nghèo làm nghề dạy học, nhưng điều anh thực sự khao khát là một không gian tĩnh lặng để đọc và viết. Tuy nhiên, đời sống thực tế không cho phép anh có được điều đó một cách trọn vẹn. Kenzō tự nhận thức được sự lạc lõng của mình trong xã hội: anh không giỏi giao tiếp, không mấy quan tâm đến chuyện tiền bạc hay danh vọng. Mối quan hệ gia đình, xã hội và cả những ràng buộc vật chất khiến anh cảm thấy cuộc đời mình như một "bãi cỏ ven đường"—tầm thường, lặng lẽ, nhưng vẫn cứ tồn tại, bất chấp mọi biến động xung quanh. Điểm đặc biệt trong tiểu thuyết là chi tiết Kenzō mua lại chứng từ nhận con nuôi để đoạn tuyệt với người cha nuôi—một hành động được cho là phản ánh chính cuộc đời tác giả Sōseki. Thông qua hình tượng này, Sōseki thể hiện sự trăn trở của một người trí thức muốn cắt đứt quá khứ nhưng lại nhận ra rằng không thể thực sự thoát khỏi nó. Đánh giá & Cảm nhận 1. Văn phong trầm tư, sâu lắng Sōseki không xây dựng một cốt truyện nhiều kịch tính hay cao trào. Thay vào đó, ông để nhân vật của mình chìm đắm trong dòng suy tưởng triền miên về cuộc sống, nghệ thuật, thân phận và những bất lực trước thực tế. Như lời dịch giả Lam Anh nhận xét, tác phẩm không phải là một tòa nhà kiên cố để người đọc chiêm ngưỡng mà giống như một lối cỏ ven đường, dẫn lối người đọc vào thế giới nội tâm nhân vật một cách tự nhiên. 2. Một bản quyết toán đời người Ở giai đoạn cuối đời, Sōseki phải đối mặt với bệnh tật cả về thể chất lẫn tinh thần. Chính vì thế, Cỏ Ven Đường mang theo không khí ảm đạm, u buồn, giống như nơi tác giả gửi gắm những suy nghĩ cuối cùng về cuộc đời. Bằng cách để Kenzō phản tư về quá khứ và những lựa chọn của mình, Sōseki như đang đối diện với chính bản thân và sự nghiệp văn chương của ông. 3. Chủ đề về người trí thức trong xã hội hiện đại Tác phẩm khắc họa rõ nét hình ảnh một người trí thức bị mắc kẹt giữa đam mê nghệ thuật và thực tế đời sống. Nhân vật Kenzō có thể xem như một người theo chủ nghĩa khắc kỷ: anh từ chối những phù hoa của thế gian để theo đuổi tri thức, nhưng cái giá phải trả là sự cô đơn và những đau khổ nội tâm. Kết luận Cỏ Ven Đường không phải là một tiểu thuyết dễ đọc hay có cốt truyện hấp dẫn theo lối thông thường, nhưng nó là một tác phẩm đầy chất suy tưởng, dành cho những ai yêu thích văn học nội tâm và triết lý. Đây cũng có thể xem là một "chứng từ quyết toán"của Natsume Sōseki—một tác phẩm ông viết ra để nhìn lại cuộc đời mình trước khi giã từ thế gian. *** "Cỏ ven đường": Chứng từ quyết toán một cuộc đời Review by Huỳnh Trọng Khang Văn hào Natsume Sōseki bước vào văn nghiệp ở độ tuổi 40, sáng tác trong khoảng hơn 10 năm, nhưng được xem là một trong những nhà văn quan trọng nhất của văn học Nhật Bản. Trong 10 năm sáng tác đó, tiểu thuyết "Cỏ ven đường"(Lam Anh dịch, I Love Books và NXB Thế giới phát hành 2021) được xem là tiểu thuyết hoàn chỉnh cuối cùng của ông. Khắc họa đời sống nội tâm Cũng giống như nhiều tác phẩm khác của Sōseki, tiểu thuyết "Cỏ ven đường"thiên về khắc họa đời sống nội tâm nhân vật hơn là xây dựng một cốt truyện hấp dẫn, nhiều cao trào để thu hút độc giả. Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết là Kenzō, làm nghề dạy học nhưng đối với anh, đó chỉ là công việc giúp trang trải cuộc sống, một đời sống thường nhật lặp lại nhàm chán và mệt mỏi. Khao khát của Kenzō cũng giống khao khát mà sau này thôi thúc Virginia Woolf viết nên tác phẩm "Căn phòng riêng"(nguyên tác: "A Room of One’s Own") khi bà xác quyết rằng một phụ nữ muốn viết văn phải có tiền và một căn phòng riêng. Kenzō là nam giới nhưng anh cũng cần những điều kiện đó để bảo đảm đam mê đọc và viết của mình. Trong thư phòng tĩnh lặng nơi thế giới vật chất tầm thường bị bỏ bên ngoài, cả những mối quan hệ gia đình, vợ chồng cũng đừng hòng quấy nhiễu. Những điều ấy giống như ngọn cỏ ven đường, chỉ làm vướng chân lữ khách trên đường kiếm tìm cái đẹp của nghệ thuật. Ta nhớ lại tác phẩm "Gối đầu lên cỏ", thuộc vào giai đoạn đầu sáng tác của Sōseki, ở đó một họa sĩ từ TP Tokyo tìm về miền sơn cước để bước vào một thế giới đẹp diễm ảo. Hình ảnh "gối cỏ"cũng là gối mộng, nơi nhân vật chính nằm xuống để bước vào cuộc du miên. Đến "Cỏ ven đường", cỏ mộng đã biến thành thứ cỏ thô ráp, xấu xí và vô nghĩa cứ bám riết mọc ven con đường đi kiếm tìm chân - thiện - mỹ của người nghệ sĩ. Thứ cỏ ấy cần bị cắt lìa, đoạn tuyệt và trong tác phẩm của mình, Kenzō đã thực hiện những hành động đoạn tuyệt không kém phần gay gắt nhất là cuộc đoạn tuyệt với người cha nuôi thông qua hành động mua lại chứng từ nhận con nuôi. Ngoài đời thật, Sōseki cũng hành động tương tự, ông đã bỏ tiền ra mua lại giấy nhận con nuôi từ người cha nuôi Shiohara Shōnosuke để tuyệt giao. Trong "Cỏ ven đường", ta cũng có thể thấy nhiều chi tiết được lấy ra từ tiểu sử của Sōseki. Chính vì điều này, nhiều nhà phê bình nhận định tiểu thuyết "Cỏ ven đường"là một tác phẩm tự truyện, ở đó Sōseki hòa quyện giữa tiểu sử bản thân với hư cấu văn chương để tổng kết lại một cuộc đời, một sự nghiệp văn chương có đủ vinh quang và cay đắng. Nơi nhà văn trút tư tưởng của mình Lúc cuối đời, Sōseki bị hành hạ bởi bệnh tật về thể xác lẫn tinh thần. Sự bi quan trong đời sống thật, nhà văn đã đem trọn vẹn vào tiểu thuyết. Bầu không khí nặng nề ảm đạm, không gian tù đọng, các nhân vật cũng như trong một bức tranh tĩnh, nơi mà những suy nghĩ u mặc trầm buồn của họ toát