Sapiens: Lược Sử Loài Người

Sapiens, đưa chúng ta vào một chuyến đi kinh ngạc qua toàn bộ lịch sử loài người, từ những gốc rễ tiến hóa của nó đến thời đại của chủ nghĩa tư bản và kỹ thuật di truyền, để khám phá tại sao chúng ta đang trong những điều kiện sinh sống hiện tại. Sapiens tập trung vào các quá trình quan trọng đã định hình loài người và thế giới quanh nó, chẳng hạn như sự ra đời của sản xuất nông nghiệp, việc tạo ra tiền, sự lan truyền của những tôn giáo, và sự nổi lên của những nhà nước quốc gia. Không giống như những quyển sách khác cùng loại, Sapiens đã có một lối tiếp cận liên ngành học, bắc cầu qua những khoảng cách giữa lịch sử, sinh học, triết học và kinh tế theo một lối trước đây chưa từng có. Hơn nữa, lấy cả quan điểm vĩ mô và vi mô, Sapiens không chỉ đề cập đến những gì đã xảy ra và tại sao, mà còn đi sâu vào việc những cá nhân trong lịch sử đó đã cảm nhận nó như thế nào. Câu hỏi lớn và sâu sắc của Harari là: chúng ta thực sự muốn gì? Có cách nào để đạt được hạnh phúc cho con người chúng ta, hoặc thậm chí liệu chúng ta có biết được nó là gì hay không? Trong cốt lõi của nó, Sapiens biện luận rằng chúng ta không biết về bản thân chúng ta, huống chi biết được những nhu cầu của những loài sinh vật khác. Chúng ta đã quá thường xuyên bị những tưởng tượng hư cấu của chúng ta lừa dối. Lịch sử cũng là một hư cấu, nhưng một hư cấu đã được kiềm chế bởi thực tại và biện luận: một hình thức của huyền thoại – một hư cấu hữu ích – khiến nó có thể mang lại sự giác ngộ của sự tự biết chính mình. “Tôi khuyến khích tất cả chúng ta, dẫu có những tin tưởng tín ngưỡng nào, để đặt câu hỏi về những thuật kể cơ bản về thế giới chúng ta, để nối những phát triển ngày xưa với những quan tâm ngày nay, và để không sợ hãi những vấn đề tranh luận” (Yuval Noah Harari) *** Yuval Noah Harari là một nhà sử học người Israel và là giáo sư Khoa Lịch sử tại Đại học Hebrew Jerusalem. Ông là tác giả của các cuốn sách bán chạy thế giới Sapiens: Lược sử loài người (2014), Homo Deus: Lược sử tương lai (2016) và 21 bài học cho thế kỷ 21 (2018). Bài viết của ông xoay quanh ý chí tự do, ý thức và trí thông minh. Các ấn phẩm ban đầu của Harari dành nhiều sự quan tâm đến những gì được ông mô tả là "cuộc cách mạng nhận thức"xảy ra cách đây khoảng 50.000 năm, khi Homo sapiens thay thế đối thủ Neanderthal, phát triển các kỹ năng ngôn ngữ, tạo ra một xã hội có cấu trúc, và trở thành động vật ăn thịt đầu bảng, được hỗ trợ bởi cuộc cách mạng nông nghiệp và được tăng tốc bởi phương pháp khoa học và cơ sở lý luận đã cho phép con người tiếp cận gần như làm chủ môi trường của họ. Những cuốn sách gần đây của ông thận trọng hơn, và nghiên cứu các hậu quả của một thế giới công nghệ sinh học tương lai nơi sinh vật thông minh bị vượt qua bởi những sáng tạo của chính họ; ông đã nói Homo sapiens như chúng ta biết chúng sẽ biến mất trong một thế kỷ hoặc lâu hơn". *** Có lẽ bất cứ ai thích đọc sách hoặc có niềm đam mê, tò mò về lịch đều đã từng nghe qua cuốn sách này rồi và cái tên đó cũng nói lên phần nào đó nội dung của nó rồi nên mình sẽ không giới thiệu dài dòng. Vì cũng lâu rồi mới đọc được một cuốn sách về lịch sử hay và cuốn hút như vậy nên tranh thủ đang có cảm hứng dân trào, hào khí hừng hực, mình quyết định dành ra một ít thời gian ghi lại cảm nhận, bài học của bản thân rút ra được, tất cả những điều mình viết ở đây đều ý kiến cá nhân nên hi vọng nếu ai đã đọc qua cuốn sách hoặc có kiến thức về lịch sử và có quan điểm, đóng góp thì đồ đệ rất mong được lắng nghe và xin phép được các sư phụ chỉ giáo cho ạ! Từ câu hỏi “Tại sao A đến B mà không phải là C” tới “Tại sao tôi lại là tôi”? Ấn tượng đầu tiên mà mình thấy thú vị là xuyên suốt nội dung của cuốn sách, mình không chỉ được giới thiệu về các dấu mốc lịch sử lớn và quan trọng từ khi nền văn minh loài người xuất hiện trên trái đất này, mà còn được nghe tác giả nêu quan điểm của mình để giả giải thích tại sao lịch sử đi theo hướng này mà không phải hướng khác. Tại sao trong rất nhiều loài sinh vật trên trái đất này 2,5 triệu năm trước thì loài vượn cổ (tổ tiên của loài người) lại được tự nhiên lựa chọn để trở thành loài động vật có được trí thông minh, dần mở rộng và trở thành loài chinh phục hành tinh này như hôm nay? Theo như các quan điểm tác giả và suy luận của mình thì lí do cũng chỉ là sự đột biến ngẫu nhiên và được chọn lọc tự nhiên ủng hộ mà thôi và có thể ở một vũ trụ khác thì có thể loài gấu, loài chó được lựa chọn và trở thành loài thống trị chẳng hạn, mình thấy khá thú vị với suy nghĩ này. Hoặc tại sao trong tất các người anh em của mình (Homo rudolfensis, Homo erectus, Homo neanderthalensis,…) thì loài Homo Sapiens lại là loài duy nhất còn sống sót đến hiện nay? Và mình cho rằng chắc chắn nó sẽ không diễn ra một cách hoàn toàn hòa bình mà có cả xung đột, giết chóc, diệt chủng. Động lực khoa học nào mà người Đức lại gây nên chiến tranh thế giới thứ II? Rồi còn tại sao các quốc gia châu Âu lại trở thành cái nôi của cuộc cách mạng khoa học và đi xâm lược những vùng đất rộng lớn khắp thế giới mà không phải bất kì đế chế từ những châu lục nào khác? Và còn rất nhiều câu hỏi khác đã được tác giả nêu ra và lý giải. Việc đặt lại dấu chấm hỏi cho những thứ được cho là hiển nhiên và cố gắng tìm câu trả lời cho chúng mình cho là một trong những điều tạo nên sự thú vị của khoa học. Lịch sử cũng giống như quá khứ của một người, bạn nên hiểu được nguồn gốc, lí do mà tại sao mình lại trở một con người người như hôm nay, với ngoại hình này, tính cách này và hoàn cảnh như này. Nó không chỉ cho phép ta cảm thông, khoan dung với bản thân của hiện tại hơn mà còn giúp ta hiểu được các giá trị cốt lõi của bản thân và là ngọn hải đăng soi sáng, dẫn lối cho ta những thời điểm đen tối, thử thách, khó khăn trong cuộc sống này. Không chỉ là một cuốn sách về lịch sử mà còn về tôn giáo, kinh tế, chính trị, sinh học, triết học, thần học? Điều thứ hai mà mình cho là rất hay nữa là qua cuốn sách mình không biết thêm các kiến thức lịch sử về loài người mà còn lịch sử về tiền tệ, lịch sử của tôn giáo, tại sao có thể nói lịch sử của loài người tồn tại và phát triển đến ngày hôm nay chỉ nhờ hai chữ “Niềm tin”, niềm tin về các vị thần, niềm tin vào giá trị của đồng tiền, niềm tin vào sự phát triển, niềm vào công lý, đạo đức, quyền con người, niềm tin vào nhà nước, các hệ thống, tổ chức. Không gì có thể minh chứng sức mạnh của niềm tin tập thể tốt hơn là những dữ liệu lịch sử đã được nghiên cứu, suy luận một cách có khoa học khác hẳn so với một vài cuốn sách self-help ngoài kia. Những niềm tin đó là những thứ vốn đã được ăn sâu vào tiềm thức mỗi con người hiện đại đến mức ta chẳng còn nhận ra rằng đã có thời kì chúng đã từng chỉ là những thứ ảo tưởng. Thật thú vị khi nghĩ rằng chúng ta và tổ tiên của mình ngàn trăm ngìn năm về trước có thể có hệ gen và ngoại hình không khác nhau là mấy nhưng chỉ với niềm tin đã có thể đưa chúng ta phát triển một cách thần kì đến tận hôm nay. Đoan làm mình cảm thấy thú vị nhất là đoạn giải thích của tác giả về ngân hàng và hệ thống tín dụng vốn dựa vào niềm tin về sự phát triển và các giá trị có thể có được ở tương lai, một sự phát triển vô hạn, đã hoàn toàn thay đổi suy nghĩ của mình khi từng cho rằng kinh tế là trò chơi có tổng bằng 0, từng cảm thấy cắn rứt khi nghĩ rằng ước mơ làm giàu của mình lại chỉ là lấy đi tiền của những người khác và từng bất bình vì hệ thống này quá bất công, bất bình đẳng. Thế nhưng phần mà mình cho là hay nhất và có ý nghĩa nhất là khi tác giả đặt ra các câu hỏi triết học về ý nghĩa của cuộc sống, ý nghĩa của tất cả những sự phát triển này là gì, con người chúng ta đang tìm kiếm cái gì? Đây là cũng là những câu hỏi mà mình cũng đã suy nghĩ từ lâu và cố gắng tìm câu trả lời trong suốt cái giai đoạn khủng hoảng về ý nghĩa cuộc sống những năm đầu tuổi 20 và giờ đây được nghe những quan điểm hết sức có ích của tác giả, mình đã chuyển sang chặng đường trả lời cho câu hỏi “Nếu cuộc sống không phải là đuổi theo hạnh phúc tuyệt đối và những ham muốn nhất thời, vậy thì tại sao không cố gắng hiểu bản thân mình một ch